„Ovo je godina jubileja značajnih bitaka koje je crnogorska država vodila za oslobođenje od osmanskog okupatora. 230 godina je od bitaka na Martinićima i Krusima, 190 od bitke na Grahovu i 150 godina od bitaka na Vučjem Dolu, Fundini i Trijepču, istakao je u uvodnim napomenama Milojica Dakić, potpredsjednik SUBNOR i antifašista Crne Gore i nastavio:
„Savez udruženja boraca NOR-a i antifašista Crne Gore je prevashodno patriotska i antifašistička organizacija koja baštini vrijednosti NOB i oslobodilačkih ratova Crne Gore. Tim povodom, u godini kad se obilježava jubilej pomenutih bitaka, koje su presudno uticale na dalji tok istorijskih dešavanja vezanih za Crnu Goru, tribinom pod nazivom „Od čojstva i junaštva do bratstva i jedinstva” želimo da ukažemo na njihov uticaj na tadašnje prilike i dalji tok i značaj koji su bitke imale na unutrašnje prilike i međunarodni status Crne Gore.
Bitke su bile odbrambene i vođene su s ciljem da se oslobodi okupirani prostor, proširi teritorija, ujedine crnogorska plemena i međunarodno prizna Crna Gora. U dugogodišnjem ratovanju (80 godina je vremenski interval između ovih bitaka), Crna Gora je pokazala veliku istrajnost da uspije u svojim namjerama, hrabrost, požrtvovanje i spremnost na žrtvovanje radi ostvarenja vjekovne težnje za život u miru i slobodi.
Za malu i malobrojnu Crnu Goru borba je bila iscrpljujuća. Bitke su odnijele hiljade radno i životno sposobnog stanovništva, mada su gubici neprijatelja bili višestruko veći i mogu se iskazati desetinama hiljada.
Uprkos gubicima, porazi u bitkama bili su rijetkost. Bile su to pobjedničke bitke nad neprijateljem, za borbu neuporedivo bolje opremljenim, snabdjevenim i brojčano nadmoćnijim 3 do 7-8 puta. U svim bitkama imala je Crna Gora naspram sebe najobučenije jedinice i vojskovođe osmanske imperije (Mahmud paša Bušatlija, Ali paša Stočević, Derviš paša, Osman paša, Selim paša, Muktar paša, Mušir Mahmud paša). Na čelu sa svojim gospodarima Petrom I Petrovićem, Petrom II Petrovićem Njegošem i knjazom Nikolom, sa vojskovođama kakvi su guvernadur Jovan Radonjić, Jole Piletić, Peko Pavlović, Petar Vukotić, Bajo Bošković, Ilija Plamenac, Škrnjo Kusovac, Marko Miljanov, Božo Petrović, okupator nije uspio da razdvoji crnogorska plemena. Crnogorci uspijevaju da, često i borbom prsa u prsa i iznenadnim napadima, dostojanstvenim i vojničkim postupanjem uz visok vojnički moral izbore pobjede.
Pobjede u Veljem ratu 1876/78. godine bile su prekretnica koja je opredijelila sudbinu Crne Gore i udarila temelj njene državnosti. Na Berlinskom kongresu 1878. godine Crna Gora je potvrdila svoju nezavisnost, dobila teritorijalno proširenje i izborila trajno mjesto u društvu međunarodno priznatih država.
Danas su s nama, neki ne i prvi put, istoričari Miloš Vukanović, Srđa Martinović, Jovan Muhadinović i Vukan Ražnatović. Svi su iskazali spremnost da zajedno sa SUBNORA Crne Gore, na ovaj način, obilježimo jubilej veoma značajnih bojeva u istoriji Crne Gore. Izražavamo zahvalnost na razumijevanju i spremnosti da ovim putem damo doprinos da se svijetli primjeri borbe za slobodu i nezavisnost Crne Gore otrgnu zaboravu, sačuvaju i ostanu u sjećanja svih, a naročito mladih naraštaja.
U vremenu kada se revidira istorija, omalovažava značaj NOB, kada se falsifikuju istorijske činjenice, kada crkva postaje glavni tumač istorije i kreator obrazovnih programa, kada se ne poštuju principi razumijevanja, tolerancije, multukulturalnosti, glas antifašista je neophodan. To radimo u kontinuitetu kroz tribine (kao što je današnja), okrugle stolove, akademije i reagovanja. Planiramo da do kraja godine, koja je takođe jubilarna 90-ta, na sličan način podsjetimo na učešće Crnogoraca u španskom građanskom ratu, zaključio je u uvodnim napomenama Milojica Dakić, potpredsjednik SUBNORA Crne Gore.
Na tribini su o tematskim cjelinama govorili istoričari Jovan Muhadinović (Crnogorska borba za slobodu tokom 18–20 vijeka), zatim Vukan Ražnatović (Simbolika crnogorske borbe — od čojstva i junaštva do bratstva i jedinstva), pa Srđa Martinović (Karakter i osobenosti crnogorske borbe za slobodu) i Miloš Vukanović (Od istočnog pitanja do gvozdene zavjese — Crnogorska borba i međunarodni odnosi), čija izlaganja će na našem sajtu biti uskoro integralno objavljeno.