„Udruženje boraca Narodnooslobodilačkog rata i antifašista Bara, u svojstvu pravnog lica koje okuplja potomke učesnika antifašističke borbe, nosioce ratnih odličja i građane koji njeguju tradiciju narodnooslobodilačkog pokreta, ovim putem Vam se obraća u vezi sa ozbiljnom situacijom koja zabrinjava našu organizaciju, članstvo, kao i širu javnost na teritoriju Opštine Bar, a posebno u Virpazaru i Crmnici.
U posljednjem periodu, na centralnom spomeniku „Crmičanima — svojim sinovima i kćerima palim u narodnooslobodilačkom ratu i revoluciji 1941–1945” (u daljem tekstu spomenik „13. jul”) u Virpazaru, istaknuta je zastava u obliku trobojke (crvena-plava-bijela), koja se pogrešno pripisuje Knjaževini Crnoj Gori. Posebno ističemo da se od podizanja spomenika 1963. godine na ovom memorijalnom kompleksu nikada nije vijorila zastava Knjaževine Crne Gore. Naše udruženje primilo je značajan broj žalbi i apela od strane članova naše organizacije, potomaka narodnih heroja i učesnika NOR-a, kao i od mještana Virpazara i šireg područja Crmnice, koji izražavaju duboku zabrinutost i ogorčenost zbog ovakvog postupka.
Spomenik „Crmičanima — svojim sinovima i kćerima palim u narodnooslobodilačkom ratu i revoluciji 1941–1945” u Virpazaru podignut je u znak vječnog sjećanja na herojski ustanak crmničkog naroda protiv fašističkog okupatora i njegovih saveznika, koji je započeo 13. jula 1941. godine. Taj datum predstavlja jedan od najznačajnijih događaja u istoriji narodnooslobodilačke borbe na prostoru Crne Gore i šire. Crmnica je, kao i cijela Crna Gora, tada ustala u jedinstvenom frontu protiv okupacije, dajući nebrojene žrtve, kako borce Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda, tako i civilne žrtve fašističkog terora.
Spomenik na kojem je istaknuta navedena zastava nije običan spomen-obelježje; on je simbol otpora, slobode i antifašizma. Kao takav, pod zakonitom zaštitom je Republike Crne Gore i predstavlja kulturno-istorijski spomenik od posebnog značaja za našu državu.
Zastava koja je trenutno istaknuta na spomeniku, trobojka, nema nikakve istorijske, simboličke ili programske veze sa Trinaestojulskim ustankom, niti sa narodnooslobodilačkom borbom uopšte. Knjaževina (tj. kraljevina) Crna Gora prestala je da postoji kao državna tvorevina 1918. godine, a zastava koja se danas pogrešno naziva „zastavom Knjaževine” u stvarnosti je produkt novijih istorijskih reinterpretacija i političkih projekata, koji nemaju veze sa antifašističkom tradicijom.
Naši članovi i građani pravedno smatraju da isticanje ove zastave na spomeniku antifašističke borbe predstavlja:
1. Vrijeđanje i omalovažavanje žrtava — crmničana koji su dali svoje živote u borbi protiv okupatora, kao i civilnih žrtava fašističkog terora iz ovog kraja;
2. Pokušaj izjednačavanja pokreta — nastavak višedecenijskog projekata izjednačavanja četničkog i partizanskog pokreta, koji nema osnova u istorijskim činjenicama i koji duboko vrijeđa porodice palih boraca i građane antifašističkog ubeđenja;
3. Narušavanje dostojanstva zaštićenog spomeničkog područja — čime se krši duh i slovo zakona o zaštiti spomenika kulture i spomen-obeležja iz perioda NOR-a.
U vezi sa navedenim, ističemo da naši članovi i mještani Virpazara (odnosno Crmnice) ne bi imali nikakvog problema da je na spomeniku istaknuta zastava Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, koja je istorijski i simbolički direktno povezana sa narodnooslobodilačkom borbom i antifašističkim pokretom, čiji su se pripadnici borili i životima branili slobodu ovih prostora.
Pored neadekvatne zastave, ispred samog spomenika svakodnevno se nalaze reklamni materijali i smeće, što dodatno oskrnavlja ovaj sveti prostor i umanjuje njegovu svečanost. Nije prihvatljivo, niti primjereno, da jedan od najznačajnijih spomenika na teritoriji naše države bude na taj način zapušten i degradiran. Spomenik „13. jula” zaslužuje dostojanstveno održavanje, poštovanje i zaštitu, a ne zloupotrebu za političke provokacije ili ravnodušnost prema njegovom stanju.
Prema Zakonu o komunalnim djelatnostima, Zakonu o javnom redu i miru, kao i Zakonu o zaštiti spomenika kulture, nadležni organi su dužni da preduzmu mjere za očuvanje javnog prostora, uklanjanje neovlaštenih objekata i elemenata, te zaštitu spomenika od oštećivanja i bespravnih intervencija. Komunalna policija, kao organ nadležan za održavanje javnog reda i uređenja javnih površina, ima zakonsko ovlašćenje i obavezu da postupa po ovom predmetu.
Udruženje boraca NOR-a i antifašista Bara zahtijeva:
1. Hitno uklanjanje navedene trobojke (zastave) sa spomenika „13. jula” u Virpazaru;
2. Sankcionisanje lica ili grupa odgovornih za neovlašteno postavljanje zastave i oskrnavljivanje spomeničkog područja, u skladu sa važećim propisima;
3. Uklanjanje reklamnog materijala i smeća sa prostora ispred spomenika i osiguranje redovnog održavanja i čišćenja tog dijela;
4. Pojačan nadzor nad spomeničkim područjem kako se slični incidenti ne bi ponavljali;
5. Obavještenje o preduzetim mjerama i rezultatima postupanja po ovom pitanj.
Spomenici nisu samo kamen i metal — oni su svjedoci istorije, čuvari sjećanja i podsticaj budućim generacijama. Njihova zaštita je dužnost svih nas.”
Autor: RB/BI