U nikšićkoj Župi, u selu Kuta, generacijama su stasavali ljudi navikli na borbu, žrtvu i služenje otadžbini u različitim istorijskim okolnostima. U takvom okruženju važnu ulogu imao je i njegov otac Dimitrije, iskusni ratnik i snažan porodični autoritet, koji je oblikovao temelje njegovog odrastanja i karaktera. Na takvom porodičnom i istorijskom temelju, 9. jula 1909. godine rođen je budući narodni heroj, čiji je životni i revolucionarni put bio prirodan nastavak porodične tradicije i nasljeđa, ali i odgovor na burna vremena obilježena borbom protiv fašizma.
DJETINJSTVO I ŠKOLOVANJE
Rano je ostao bez majke Vukosave (rođene Mijatović), pa je o njemu, sestrama Danici (udata Marojević) i Draginji (udata Đurović) te bratu Miloradu, koji je kasnije učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi, brinuo otac Dimitrije, učesnik balkanskih, Prvog i kasnije Drugog svjetskog rata.
Djetinjstvo je proveo u rodnim Kutima, u porodičnoj kući u kojoj su se usvajale vrijednosti poštovanja, odgovornosti i privrženosti porodici. Večeri je provodio slušajući priče rođaka, oca i đeda Mira, ratnika sa Vučjeg Dola, koje su u njemu razvijale osjećaj hrabrosti i predanosti.
Školovanje nije mogao odmah započeti jer su u Kutima bile smještene austrijske postaje. Prva škola počela je s radom ljetom 1919. godine, kada je u desetoj godini upisan u prvi razred.
Osnovnu školu završio je u Župi 1923. godine, nakon čega je upisao gimnaziju, koju je pohađao u Nikšiću, Pljevljima, Danilovgradu, Beranama i Peći. Već kao gimnazijalac učestvovao je u opozicionim aktivnostima, zbog čega je 1928. godine isključen iz nikšićke gimnazije i isti razred morao završavati u više gradova.
Rane godine provedene u porodičnom i ratničkom okruženju oblikovale su njegov karakter i usmjerile ga ka kasnijem studentskom i revolucionarnom djelovanju.
STUDENTSKI DANI
U Beogradu 1932. godine upisao je Pravni fakultet Univerziteta, čime započinje nova etapa njegovog života. Prema registru prijave boravišta, prvi put se prijavio 17. novembra 1932. godine na adresi Sarajevska ulica broj 79, kod stanodavca Jovana Šilera, a tokom studija radio je razne poslove kako bi obezbijedio sredstva za život i školovanje.
U studentski pokret uključio se od početka studija. Od 1934. godine (prema nekim izvorima od 1933) bio je član SKOJ-a, a 1937. primljen u Komunističku partiju Jugoslavije. Ubrzo postaje član uprave Studentskog pravničkog društva i organizacije Pravna zaštita, važnih uporišta partijskog djelovanja među studentima.
U jesen 1938. godine izabran je za člana Akcionog odbora stručnih studentskih udruženja, legalnog koordinacionog organa studentskog pokreta na Beogradskom univerzitetu. Pripadao je grupi najaktivnijih studenata, prisutnih u gotovo svim akcijama na Univerzitetu i van njega, a zadatke je izvršavao disciplinovano i sa velikom odanošću. Isticao se spremnošću za sukobe sa policijom i protivnicima pokreta, zbog čega je više puta hapšen i zatvaran.
Na Pravnom fakultetu diplomirao je 1939. godine, a istovremeno je bio i apsolvent filozofije. Iste godine odlazi na služenje vojnog roka i postaje rezervni potporučnik, iako je želio običan vojni rok, po partijskoj direktivi završava oficirsku obuku radi pripreme za buduću borbu protiv fašizma i režima.
RATNI PUT
Bio je jedan od organizatora u Beogradu za odlazak dobrovoljaca u Španiju u Španskom građanskom ratu (1936–1939), ali je sa tog puta vraćen nakon hapšenja u Sloveniji, jer je bio poznat policijskim i žandarmerijskim organima.
Početak Drugog svjetskog rata zatekao ga je kao rezervnog oficira Kraljevine Jugoslavije na granici prema Mađarskoj. Po povratku u rodni kraj učestvuje u organizaciji Trinaestojulskog ustanka u Nikšiću i postaje prvi komandant Župskog ustaničkog bataljona, učestvujući u razoružanju žandarmerijske stanice Mioljem Polju i organizovanju otpora okupacionim snagama.
Na partijskoj konferenciji u Dubravi kod Gornjeg Polja, 15. oktobra 1941. godine, izabran je za člana Okružnog komiteta KPJ za nikšićki okrug, nakon čega je izvršavao partijske zadatke u Pivi, Goliji, Banjanima, Pješivcima i drugim krajevima.
Početkom marta 1942. komandand Nikšićkog partizanskog odeda Save Kovačevića, povjerava mu specijalane zadatke — da hitno održi savjetovanje političkog i komandnog kadara i čvrćih komunista u bataljonu u cilju čišćenja terena od izdajnika i suprostavljanja nastupanju petolonaških elemenata i kontarevolucionara.
Kada su glavne snage NOP, juna 1942. godine, morale da se povuku sa područja Crne Gore, Hercegovine, istočne Bosne i Sandžaka, po odluci PK KPJ za Crnu Goru — Danilo je zajedno sa grupom komunista dobio zadatak da ostane na ilegalnom radu na terenu. Tada je nastupio najteži period NOB u Crnoj Gori. Udružene jake snage Italijana, četnika i separatista sprovode razna zverstva prema partizanskim porodicama i simpatizerima NOP, ubijaju ih i odvode u logore, organizujući stalne potere i napade na partizanske grupe i ilegalce koji su delovali na terenu. OK KPJ je ulagao velike napore na suzbijanju zahuktale kontrarevolucije, insistirao na potrebi šireg angažovanja u borbi i organizovao niz konkretnih akcija. Pokazao se i u tim teškim okolnostima na visini zadatka, i kao borac i kao član Okružnog komiteta. Pročuo se u borbi protiv neprijatelja, posebno protiv četničkih snaga.
STRADANJE
Krajem februara 1943. godine organizovana je potjera za grupom komunista ilegalaca na čijem se čelu nalazio Danilo.
Nakon što je njegov otac Dimitrije pušten iz zatvora u Brezoviku, odlazi u Župu, gdje dobija informacije o kretanju četničkih snaga koje namjeravaju da uhvate njegovog sina i ostale ilegalce. Tada saznaje da je iz Brda kod Danilovgrada stigao četnički bataljon komandanta Stojanovića sa oko 75 boraca, uz 74 mobilisana Župljanina i 15 žandarma.
U večernjim satima Danilo zajedno sa Obradom Bojovićem i Radom Kneževićem dolazi u porodičnu kuću kako bi vidjeli kako je bilo u zatvoru i kako su se držali njihovi saborci. Tokom razgovora o stanju na terenu dolazi do neslaganja između oca i sina oko daljeg djelovanja u Župi. Otac je smatrao da bi se privremeno trebalo povući sa teritorije Župe zbog opasnosti od potjere i mogućeg napada.
Nakon kraćeg zadržavanja napuštaju kuću i preko kutskih Mijela kreću prema Kutskom brdu, po hladnom vremenu, gladni i mokri. Naredne noći, po ustaljenom običaju, Mikna Bojović odlazi na Kutsko brdo kako bi im odnijela hranu i odjeću, ali i prenijela vijest da su četničke snage krenule u potjeru za njima.
Tih dana pokreti četničkih snaga bili su usmjereni prema području Prekornice, Štitova, Luka, Bara Bojovića, Kutskog brda, Kuta i Zagrade, gdje su se ilegalci skrivali.
Grupa ilegalaca bila se uputila prema Borovniku, ali ih je zora zatekla kod Prorokova dola, pa su utočište pronašli na visoravni Konjsko, u podnožju Rozina vrha, u savardaku Iva Martinovića. Umorni, promrzli i iscrpljeni od kretanja po dubokom snijegu, naložili su vatru, sluteći da su izdajnici već otkrili njihov pravac kretanja, dok su istovremeno spaljivali važna dokumenta.
Iako su pokušali da prikriju tragove, dim iz savardaka otkrio je njihovo sklonište. Ubrzo su četničke i žandarmske snage izvršile potpunu blokadu i pozvale ih na predaju.
Formacija obruča bila je raspoređena tako da je uz svakog Župljanina bio po jedan pripadnik letećeg bataljona, dok su žandari bili najbliži savardaku, koji su ubrzo i zapalili. Na poziv na predaju niko se nije odazvao. Danilo je tada rekao da se neće predati „do posljednje kapi krvi” i da prezire njihova obećanja.
Opkoljeni jakim četničkim snagama pružili su žestok otpor. Danilo je iskočio iz savardaka s bombom i puškom, pokušavajući da probije obruč i prihvatio neravnopravnu borbu. Međutim, pod snažnom vatrom i otežanim kretanjem kroz velike snježne nanose, mitraljeski rafal ga je pokosio. Krv je brzo isticala, snaga ga je napuštala, ali živ nije želio da padne u ruke neprijatelju.
Prema pojedinim svjedočenjima, izvadio je pištolj i oduzeo sebi život izvadio je pištolj i oduzeo sebi život, ne iz straha, već iz prkosa i odlučnosti da ga neprijatelj nikada ne zarobi niti ponizi. Tim činom ostao je dosljedan svojim uvjerenjima i borbi koju je vodio do posljednjeg trenutka života.
Ostali borci, opkoljeni u zapaljenom savardaku i bez mogućnosti daljeg otpora, morali su se predati. Nakon zarobljavanja sprovedeni su u Ostrog, a potom izvedeni pred četničke sudove. Vladimir Knežević upućen je četničkom sudu u Kolašinu, dok su Obrad Bojović i Rade Knežević sprovedeni pred četnički sud u Nikšiću.
Da bi utjerali strah narodu, četnici su Danilovo tijelo na saonama dovezli u Župu. Kroz Miolje Polje sprovođen je mrtav uz pucnje i pjesmu, dok se slavlje širilo među četničkim jedinicama kao znak da su ubili jednog od istaknutih komunističkih vođa.
U naletu mržnje i osvete, pojedinci su skrnavili njegovo mrtvo tijelo, koje je potom bačeno u jednu štalu nadomak četničke komande.
Sahranio ga je otac Dimitrije zajedno sa najbližom rodbinom u rodnim Kutima, jer je ostalom stanovništvu bilo zabranjeno da prisustvuje sahrani. Vijest o svirepom postupanju prema mrtvom Danilu među rodoljubivim ljudima i župskom omladinom izazvala je duboku bol, tugu i ogorčenje, ali nije ugasila vjeru u ideale za koje se borio niti uspomenu na njegovo ime.
Na njegovom spomeniku u rodnim Kutima uklesan je datum pogibije — 26. februar 1943. godine.
SJEĆANJA I PRIZNANJA
Proglašen je 11. decembra 1945. godine za narodnog heroja Jugoslavije, kao prvi nosilac ovog priznanja iz Nikšićkog sreza.
U knjizi „Ulice i trgovi Beograda”, koju je izdala Biblioteka grada Beograda, navodi se da je ulica koja nosi njegovo ime u Beogradu imenovana 1948. godine. Njegovo ime danas nose i ulice u Nikšiću, pored Filozofskog fakulteta, kao i u Vrbasu.
U Beogradu se, u okviru zgrade Filološkog fakulteta, nalazi njegova bista, dok je na Pravnom fakultetu postavljena spomen-ploča posvećena studentima narodnim herojima iz perioda Narodnooslobodilačke borbe 1941–1945, među kojima je upisano i njegovo ime.
Na planinskoj visoravni Konjsko, pored puta nedaleko od mjesta gdje je poginuo, Organizacija Saveza boraca Župske opštine podigla je 13. jula 1953. godine spomen-obilježje.
Taj isklesani kameni svjedok prošlosti i danas, decenijama kasnije, ponosno prkosi vremenu, planinskim vjetrovima i snjegovima, čuvajući uspomenu na herojsku žrtvu položenu za slobodu.
Građani i brojne organizacije i danas samoinicijativno odaju počast narodnom heroju polaganjem cvijeća i vijenaca na ovom sudbonosnom mjestu, koje za stanovnike Nikšića predstavlja trajni simbol junaštva, stradanja i opomenu da se bratska krv više nikada ne smije prolivati.
Na Dan borca, 4. jula 1986. godine, otkrivena je spomen-ploča na njegovoj kući. Na tom narodnom zboru u Kutima, govoreći o Danilu Bojoviću i njegovom učešću u NOB-u, Vojin Vojo Nikolić, narodni heroj i član Savjeta federacije, svoj govor završio je riječima:
„Danilo i njegovi drugovi pošli su u borbu za slobodu ne razmišljajući šta će se sa nama desiti. Znali smo i vjerovali da će sloboda i ljudska pravda trijumfovati. Zato smo živjeli i zato smo se borili. I u takvoj atmosferi mraka i pokora bilo je ljudi koji su nas po cijenu najvećih žrtava pomagali i spasavali. Nažalost, mi im se do sada ničim nijesmo odužili, iako zaslužuju priznanje ne manje od onih koji su bili u našim brigadama. Danilu nije uspjelo da se spase. Pao je herojskom smrću kao što je živio, braneći čast i ugled naše Partije, čije je zvanje člana i rukovodioca sa ponosom nosio.”
VJEČNA SLAVA I HVALA
„Iako je njegov život prerano prekinut, ime Danila Bojovića ostalo je duboko utkano u kolektivno pamćenje Župe, Nikšića i Crne Gore. Put koji je prošao, od dječaka iz župske junačke kuće, preko studenta i revolucionara, do ilegalca i narodnog heroja, svjedoči o vremenu u kojem su sloboda, čast, ideali, hrabrost i patriotizam često bili plaćani životom.
Njegova žrtva nije ostala samo dio antifašističke istorije, već i svjedočanstvo o tome do koje mjere čovjek može voljeti i braniti svoju domovinu. Istovremeno, ona predstavlja i trajnu opomenu na teške podjele i stradanja kroz koja je prolazio crnogorski narod. Uprkos vremenu koje je prošlo, sjećanje na njega i danas živi među ljudima njegovog kraja, u pričama, spomenicima i kolektivnom pamćenju koje se prenosi novim generacijama.
Danilo Bojović ostao je simbol borbe za slobodu, dosljednosti i nepokolebljive vjere u ideale kojima je posvetio svoj život.”
Autor: Ivan Lj. Đurović