Na današnji dan prije 80. godina Crvena armija oslobodila je zloglasni fašistički koncentarcioni logor Aušvic, koji je imao oko 40 logora smrti u kojima je od fizičkog rada i ubijanja, do gasnih komora stradao milion ljudi, najviše Evropskih Jevreja.
Zato su Ujedinjene nacije, prije dvije decenije 27. januar proglasile Danom sjećanja na žrtve Holokausta i posebnom Rezolucijom uputile poziv svim zemljama članicama „da poštuju uspomenu na žrtve Holokauusta, na šest miliona staradalih Jevreja, što je jedna trećina jevrejskog naroda, sa bezbroj pripadnika drugih manjina i podstiče razvoj obrazovnih programa o istoriji Holokusta, kao bi se pomoglo spriječiti buduća djela genocida”.
U najvećem broju zemalja ovaj Dan se obilježava na različite načine. U Crnoj Gori prvi je prije deceniju i po različitim programima počeo Savez boraca NOR-a i antifašista Crne Gore, nekada zajedno za Jevrejskom zajednicom Crne Gore.
Održane su brojne akademije na kojima su istraživači-istoričari poput Branka Pavićevića, dr Zvezdana Folića i Aleksandra Gaona, iz Saveza jevrejskih opština Srbije koji su podsjetili da su „Stradanje Jevreja na prostorima nekadašnje Jugoslavije, samo mali segment stradanja evropskih Jevreja. U Kraljevini Jugoslaviji prije Drugog svjetskog rata bilo je oko 70 hiljada Jevreja, od kojih je stradalo više od 80 odsto. Tokom rata veliki broj je obukao partizanske uniforme.”
Tako je u Crnoj Gori, đe je po istraživanju Františeka Šisteka u odličnoj knjizi „Istorija Jevreja u Crnoj Gori” utočište našlo dvije stotina Jevreja „od kojih se većina smjestila na području Kotora, tačnije u Jevrejski ljetnjikovac u Prčanju. Nakon 13 julskog ustanka Italijani, su deportovali blizu dvije stotine Jevreja u koncentracione logore u Albaniju, zatim u Italiju đe su ih kasnije saveznici oslobodili”.
Jevreji, čije postojanje traje na ovom prostorima od Duklje do današnjih dana, ostavljali su poseban trag, kao „Mesija” Šabataj Cevi, koji je početkom 17. vijeka živio i radio u Ulcinju, đe je, pretpostavlja se, i sahranjen. Od posebne važnosti je i knjiga o Jevrejima u Boki Kotorskoj dr Lenke Blehove-Čelebić, koja potvrđuje boravak i život Jevreja na ovom području.
U ovoj prilici od crnogorskih Jevreja poginulih u ratu, pomenimo da se na Brezi Kolašinskoj nalaze spomen obilježja partizankama dr Ružice Rip i Radi Ćorović, Rene Abravenel, o kojima brinu kolašinski antifašisti.
Spomen-ploča u Nikšiću, koju su podigli borci i antifašisti ovog grada, podsjeća na hrabrog muzičkog pedagoga Luja Daviča, o kome je izuzetnu knjigu napisala dr Aleksandra Brajović, uz sjećanje majke Radmile Nikčević-Brajović, koja je svjedok hrabrosti mladog Jevreja, koji je bačio bombu na talijanske oficire i kasnije bio strijeljan.
I ostali Jevreji u ratnom i poratnom vremenu ostavili su i ostavljaju zapažen trag, tada kao hrabri borci, sada kao uspješni i Crnoj Gori posvećeni građani. Genocid nad njihovim narodom i hrabra borba protiv fašizma, obabezuju nove generacije, da se zločin ne bi ponovio, da poštuju i pamte STRADANJE KOJE SE NI SMIJE ZABORAVITI.