Nažalost, danas svjedočimo činjenici da mlade generacije gotovo i ne poznaju Narodnooslobodilački rat, herojsku epopeju otpora i stradanja koja je presudno obilježila istoriju ovih prostora i oblikovala savremeni identitet Crne Gore, ocijenjeno je na sjednici Predsjedništva UBNOR-a Bar.
U nastavnim programima i udžbenicima istorije, savremena istorija Crne Gore, uključujući period Drugog svjetskog rata, svedena je na usputnu napomenu. Kompleksnim i sudbonosnim temama posvećuje se tek jedna ili dvije stranice, pojednostavljene i lišene šireg konteksta. Time se mladima uskraćuje prilika da razumiju dubinu i složenost istorijskih procesa koji su odredili sudbinu naroda na Balkanu i u Evropi.
Posebno zabrinjava što mladi ljudi ostaju nedovoljno upućeni u ključne tokove dvadesetog vijeka, uspon totalitarnih ideologija, razorno širenje fašizma i nacizma širom Evrope, kao i ratove istrebljenja vođene protiv čitavih naroda proglašenih „nepoželjnim”. Zaboravlja se da je samo na prostoru bivše Jugoslavije život izgubilo oko 1,4 miliona ljudi, dok je u globalnim razmjerama između 1941. i 1945. godine stradalo približno 60 miliona ljudi. To nijesu apstraktne brojke, to su ugašeni životi, razrušene porodice, trajne traume i opomena generacijama koje dolaze.
Takva kolektivna amnezija nije bez posljedica. Društvo koje zapostavlja sopstveno istorijsko iskustvo postaje podložno manipulacijama, revizionizmu i relativizaciji zločina. Bez čvrstog obrazovnog temelja, gubi se moralni i vrijednosni kompas, a kolektivno pamćenje postaje kratko, fragmentirano i podložno političkim interesima trenutka, istakao je Đuro Marković, predsjednik UBNOR-a i antifašista Bar, uz podsjećanje da su mladi zainteresovani za učenje, što pored ostalog potvrđuje izuzetno znanje koje pokazuju na opštinskim i državnom takmičenju „Crna Gora i njena sloboda” u organizaciji SUBNOR-a i antifašista Crne Gore.
Posebno je alarmantno što se, uprkos krvavim lekcijama koje je ovaj region naučio tokom posljednjih sto godina, i dalje čuju glasovi koji zagovaraju stvaranje „velikih” država i nove podjele na Balkanu projekata koji su već jednom proizveli tragedije nesagledivih razmjera. Ovakve opasne tendencije ne mogu se posmatrati odvojeno od degradacije obrazovnog sistema. Kada se znanje potiskuje, a kritičko mišljenje sistemski guši, otvara se prostor za populizam, nacionalizam i manipulaciju emocijama mladih ljudi.
Dodatno zabrinjava činjenica da sve veći broj formalno obrazovanih ljudi pokazuje nedostatak suštinskog razumijevanja sopstvene struke, ali i osnovnih društvenih i istorijskih procesa. Obrazovanje se, umjesto kao proces izgradnje slobodnog i odgovornog pojedinca, sve češće svodi na puku formalnost i administrativni okvir, ocjena je generala Špira Nikovića, istaknutog antifašiste i borca za crnogorsku državotvornost i nezavisnost.
Obrazovanje je svjetionik svakog društva, njegov temelj, orijentir i najpouzdaniji garant stabilne budućnosti. Pred crnogorskim društvom stoji jasan izbor: da li ćemo dati prioritet znanju, miru i prosperitetu, ili ćemo dozvoliti dalju degradaciju institucija i postepenu dezintegraciju zajednice.
Zato je neophodno odlučnije i odgovornije posvetiti se obrazovanju najmlađih generacija. To podrazumijeva ne samo prenošenje činjenica, već njegovanje kulture sjećanja, razvijanje kritičkog mišljenja i podsticanje vrijednosti solidarnosti, tolerancije i antifašizma. Samo tako možemo izgraditi generaciju obrazovanih, samostalnih i moralno odgovornih mladih ljudi generaciju koja neće biti laka meta manipulacije i kojoj niko neće moći zamagliti istinu niti je povesti putem ponavljanja najmračnijih stranica naše prošlosti, istakao je Tanjo Masoničić, koji među mladima — posebno izviđačima, širi ideje antifašizma.
Vukan Vujačić